Türkiye’nin yer şekilleri sınavlarda en çok haritayla sorulan konulardandır. Bu özet dağları oluşumlarına göre, ardından platoları ve ovaları ele alıyor; her başlığın sonunda o konunun tüm yerlerini gösteren dilsiz harita sayfasına bağlantı var.
Kıvrım dağları: Alp kıvrımlanmasıyla yükselen sıradağlar
Kuzey Anadolu Dağları
Karadeniz kıyısına paralel uzanan sıralar; en yüksek noktası Kaçkar. Örnekler: Küre Dağları, Bolu Dağları, Ilgaz Dağları, Canik Dağları, Karçal Dağları, Doğu Karadeniz Dağları….
Toros Dağları
Akdeniz kıyısına paralel uzanan sıralar; en yüksek noktası Uludoruk (Hakkari). Örnekler: Sultan Dağları, Tahtalı Dağları, Nurhak Dağı, Güneydoğu Toroslar, İhtiyarşahap Dağları, Hakkari Dağları….
Marmara, İç ve Doğu Anadolu
Kuzey ve güney sistemlerin arasında ve Marmara'da kalan kıvrım dağları. Örnekler: Yıldız (Istranca) Dağları, Allahuekber Dağları, Samanlı Dağları, Uludağ, Sündiken Dağları, Mescit Dağları….
Haritada gör ve kendini dene: Kıvrım dağları haritası →
Kırık dağlar: Horstlar: Ege'de kıyıya dik, Menteşe'de paralel
- Kaz Dağları: Edremit Körfezi'nin kuzeyinde, kıyıya dik (doğu–batı) uzanan horst.
- Madra Dağı: Bakırçay ile Edremit arasında kıyıya dik uzanan horst.
- Yunt Dağı: Bakırçay ile Gediz grabenleri arasında kalan horst.
- Bozdağlar: Gediz ile Küçük Menderes grabenleri arasında, kıyıya dik uzanan horst.
- Aydın Dağları: Küçük ve Büyük Menderes grabenleri arasında uzanan horst.
- Menteşe Dağları: Tek bir dağ değil, yörenin genel adıdır (Beşparmak, Madranbaba, Karıncalı, Akdağ–Babadağ); Ege'deki diğer horstlardan farklı olarak kıyıya paralel uzanır.
- Amanos (Nur) Dağları: Hatay'da horst; yanındaki Amik Ovası grabendir. Bu kırıklar Doğu Anadolu fayının güney ucu ile Ölüdeniz fayının kuzey ucudur.
Haritada gör ve kendini dene: Kırık dağlar haritası →
Volkanik dağlar: Tabakalı volkanlar ve tek kalkan volkan
Tabakalı volkanlar
Lav ve kül katmanlarının üst üste yığılmasıyla oluşan, konik volkanlar. Örnekler: Kula Volkanları, Hasan Dağı, Melendiz Dağı, Erciyes Dağı, Karacadağ (Konya), Karadağ (Karaman)….
Kalkan volkan
Akıcı lavların geniş alana yayılmasıyla oluşan yayvan volkan; Türkiye'de tek örnek Karacadağ. Örnekler: Karacadağ (Güneydoğu).
Haritada gör ve kendini dene: Volkanik dağlar haritası →
Masifler: I. jeolojik zamanın yaşlı, sağlam kütleleri
- Istranca Masifi: Trakya'nın kuzeyindeki eski kütle.
- Zonguldak Masifi: I. jeolojik zamanda oluşan taş kömürü havzası bu masiftedir (Kozlu, Karadon, Amasra).
- Devrekani–Daday Masifi: I. jeolojik zamandan (Paleozoik) kalan yaşlı, sağlam temel arazi.
- Tokat Masifi: I. jeolojik zamandan (Paleozoik) kalan yaşlı, sağlam temel arazi.
- Uludağ Masifi: I. jeolojik zamandan (Paleozoik) kalan yaşlı, sağlam temel arazi.
- Kaz Dağları Masifi: I. jeolojik zamandan (Paleozoik) kalan yaşlı, sağlam temel arazi.
- Menderes Masifi: Türkiye'nin en büyük masifi: kuzeyde Kütahya'dan güneyde Menteşe Yöresi'ne uzanır.
- Kırşehir Masifi: İç Anadolu'nun ortasındaki yaşlı kütle; çevresi sağlam arazidir.
Haritada gör ve kendini dene: Masifler haritası →
Platolar: Karstik, volkanik, aşınım ve tabaka düzlüğü
Karstik platolar
Kalın kalker tabakalarının yarılmasıyla oluşur; su az, nüfus seyrek. Örnekler: Teke Platosu, Taşeli Platosu.
Volkanik (lav örtülü) platolar
III. ve IV. zaman lavlarının akarsularca yarılmasıyla oluşur. Örnekler: Ardahan (Yazlıkaya) Platosu, Erzurum–Kars Platoları, Kırşehir Platosu, Kapadokya Platosu.
Aşınım platoları
Uzun süre aşınarak alçalmış eski yüzeyler. Örnekler: Çatalca–Kocaeli Platosu, Perşembe Platosu.
Tabaka düzlüğü (yatay duruşlu) platolar
Yatay tabakaların akarsularca derince yarılmasıyla oluşur. Örnekler: Yazılıkaya Platosu (Eskişehir), Haymana Platosu, Bozok Platosu, Cihanbeyli Platosu, Obruk Platosu, Uzunyayla Platosu….
Haritada gör ve kendini dene: Platolar haritası →
Tektonik ovalar: Fay hatları boyunca çöken alanlar
Kuzey Anadolu Fayı üzerindekiler
Örnekler: Adapazarı Ovası, Bolu–Düzce Ovaları, Tosya Ovası, Merzifon Ovası, Suluova, Taşova….
Doğu Anadolu Fayı üzerindekiler
Örnekler: Muş Ovası, Bingöl Ovası, Elazığ (Uluova), Malatya Ovası, Elbistan Ovası, Kahramanmaraş Ovası….
Batı Anadolu Fayı üzerindekiler (grabenler)
Örnekler: Bakırçay Ovası, Akhisar Ovası, Alaşehir (Gediz) Ovası, Küçük Menderes Ovası, Büyük Menderes Ovası.
Diğer tektonik ovalar
Örnekler: Ergene Ovası, Mürted Ovası, Çubuk Ovası, Karacabey Ovası, İnegöl Ovası, Yenişehir Ovası….
Haritada gör ve kendini dene: Tektonik ovalar haritası →
Karstik ovalar: Kalker erimesiyle oluşan polyeler
- Acıpayam Ovası: Denizli'de, kalkerin erimesiyle oluşmuş karstik ova (polye).
- Muğla Ovası: Muğla'da kalker arazide oluşmuş polye.
- Tefenni Ovası: Burdur'da, Göller Yöresi'ndeki karstik ova.
- Kestel Ovası: Burdur Bucak çevresinde karstik ova (polye).
- Elmalı Ovası: Antalya'nın batısında, Teke Platosu'ndaki karstik ova.
Haritada gör ve kendini dene: Karstik ovalar haritası →
Delta ovaları: Akarsu ağızlarındaki alüvyal dolgular
- Meriç Deltası: Meriç Nehri'nin Saros Körfezi'ne döküldüğü yerde oluşan delta ovası.
- Sakarya Deltası: Sakarya Nehri'nin Karadeniz'e döküldüğü yerdeki delta ovası.
- Bafra Ovası: Kızılırmak'ın Karadeniz'e döküldüğü yerde oluşan delta ovası.
- Çarşamba Ovası: Yeşilırmak'ın Karadeniz'e döküldüğü yerde oluşan delta ovası.
- Dikili Ovası: Bakırçay'ın Ege Denizi'ne döküldüğü yerde oluşan delta ovası.
- Menemen Ovası: Gediz Nehri'nin İzmir Körfezi'ne döküldüğü yerdeki delta ovası.
- Selçuk (Kuşadası) Ovası: Küçük Menderes'in Kuşadası Körfezi'ne döküldüğü yerdeki delta ovası.
- Balat Ovası: Büyük Menderes'in Ege Denizi'ne döküldüğü yerdeki delta ovası.
Haritada gör ve kendini dene: Delta ovaları haritası →
Okumak yetmez, haritada bul
Bu özetteki her yer Harita Öğren uygulamasında dilsiz haritada soruluyor: dokun, anında doğru ya da yanlış; kaçırdığın yerin doğrusu, yönü ve mesafesi gösterilir, bilemediklerin tekrar listesine düşer. 10 konu ücretsiz, reklam yok.
Tüm konuların listesi: Türkiye coğrafyası konu haritaları.